U chorych z zespołem wyczerpania i pełnoobjawowym AIDS najczęstszą formą zaburzeń czynnościowych są obniżony nastrój oraz trudności przystosowawcze z towarzyszącym lękiem. U niektórych chorych występuje stan przewlekłego lęku, który wynika z poczucia stałego zagrożenia, jakim jest świadomość choroby i ciągłego samoobserwowania objawów. Na poczucie lęku składają się różne składowe.

1. Somatyczne: uczucie napięcia w obrębie głowy, zawroty głowy, "zamazane widzenie", uczucie napięcia mięsni, bóle mięśni i stawów.

2. Układ sercowo-naczyniowy: uczucie chłodu w stopach i dłoniach, uderzenia krwi do głowy, przyspieszona czynność serca.

3. Układ oddechowy: trudności w oddychaniu, uczucie ciasnoty w klatce piersiowej, przewlekłe ziewanie, przyspieszona częstość oddechów.

4. Potliwość: pod pachami, stóp i dłoni, uogólniona.

5. Zaburzenia snu: sen płytki, sen przedłużony, sny o męczącej treści, częste budzenie się.

6. Układ pokarmowy: brak łaknienia, mdłości, wzmożona perystaltyka jelit, biegunka.

7. Zaburzenie w sferze poznawczej: trudności koncentracji, poczucie braku wpływu na przebieg wydarzeń, przywiązywanie nadmiernego znaczenia do drobnych spraw.

8. Zachowanie: unikanie pewnych sytuacji, gwałtowność ruchów i wypowiedzi, nadmierna aktywność.

9. Zaburzenia życia uczuciowego: poczucie nieopanowania nad sobą, uczucie strachu, niechęci, nienawiści.

10. Zaburzenia życia seksualnego: brak popędu seksualnego, zaburzenia erekcji, brak uczucia podniecenia seksualnego, brak zwilżenia pochwy oraz niemożność osiągnięcia orgazmu.

Samotność, lęk przed śmiercią, mała skuteczność leczenia oraz izolacja społeczna chorych na HIV/AIDS są przyczyną znacznego rozpowszechnienia wśród nich zespołów depresyjnych, włącznie z myślami i próbami samobójczymi. Częstość podejmowania prób samobójczych w grupie chorych na HIV/AIDS jest większa niż wśród chorych na nowotwory. Wśród chorych na HIV/AIDS obserwuje się też zaburzenia zachowania, najczęściej są to: rozmyślne działania mające na celu narażenie na zakażenie HIV innych osób, w tym personelu medycznego oraz zaprzeczanie diagnozie i wiążąca się z tym odmowa leczenia.

U klinicznie zdrowych nosicieli HIV najczęstszą reakcją, bezpośrednio po uzyskaniu informacji o wykrytym u nich zakażeniu, jest lęk egzystencjalny i objawy charakterystyczne dla ostrego zespołu pourazowego: rozpacz, odrętwienie uczuciowe, lęk przed zakażeniem innych i towarzysząca mu chęć leczenia, lęk przed odrzuceniem przez rodzinę i przyjaciół oraz wynikająca stąd potrzeba wsparcia uczuciowego, społecznego i finansowego. Postęp zakażenia i wkroczenie nosiciela w następny okres choroby może wyzwolić u niego kolejny kryzys egzystencjalny, któremu towarzyszy całkowita utrata nadziei wraz z wyczerpaniem emocjonalnym. Również u osób zdrowych, ale wywodzących się z grup wysokiego ryzyka (prostytutki, narkomani, homoseksualiści) mogą wystąpić zarówno zespoły depresyjne, napady uogólnionego lęku, zespoły urojeniowe, jak i zaburzenia przystosowawcze. Przyczyną czynnościowych zaburzeń psychicznych u osób z grup ryzyka jest obarczanie ich przez społeczeństwo winą za rozpowszechnianie się AIDS. Z kolei w populacji ogólnej bardzo częstym zjawiskiem jest strach i wyżej wymieniona fobia przed AIDS, których źródłem jest świadomość nieuleczalności choroby. U części osób utrzymuje się uporczywe nastawienie hipochondryczne, przechodzące w urojenia związane z zakażeniem HIV.

Dr Wiesław Ślósarz